Walczyli na Westerplatte. Gmina Pacanów pamięta o swoich bohaterach (foto)
1 września 1939 roku rozpoczęła się obrona Westerplatte. Wśród obrońców byli także żołnierze związani z terenem dzisiejszej gminy Pacanów. Pamięć o nich i innych uczestnikach tragicznych wydarzeń Września 1939 roku uczczono podczas uroczystości na cmentarzu w Zborówku.
II Wojna Światowa, największa i najbrutalniejsza skalą bestialstwa, ofiar i zniszczeń materialnych w historii ludzkości zaczęła się 1 września 1939 roku atakiem wojsk hitlerowskich na Wojskową Placówkę Tranzytową na Westerplatte rankiem o 4.45.
W momencie ataku w obiektach placówki przebywało około 205 osób, wojskowych oraz cywili i to im przyszło stawić czoła pod dowództwem majora WP Henryka Sucharskiego zmasowanemu atakowi z morza, powietrza i ziemi. Mieli zgodnie z rozkazem sztabu generalnego utrzymać się kilka godzin do przyjścia posiłków – przetrwali siedem dni odpierając zaciekłe ataki wroga. Ale kiedy sytuacja stała się już beznadziejna, kończyła się amunicja, liczba rannych w tym ciężko rannych wzrastała i zaczęło brakować środków do ich opatrywania mimo, że duch bojowy sprawnej jeszcze załogi placówki nie opadał, podjęto decyzję kapitulacji.
Dowódca wojsk niemieckich gen. Friedrich Eberhardt w uznaniu męstwa Polaków pozwolił na wyjście do niewoli majorowi Sucharskiemu przebrać się w mundur galowy oraz zachować szablę. I był to jedyny przypadek honorowego zachowania się wojskowego niemieckiego w całej wojnie.
Kampania wrześniowa w Polsce pokazała jak bestialsko hitlerowcy rozprawiali się z naszymi jeńcami, jak tragiczne były obrazy leżących po rowach zastrzelonych jeńców polskich. Tu już nie było zachowań honorowych w stosunku do żołnierzy, ludności cywilnej – hitlerowscy najeźdźcy „bawili się” ludzkim życiem prowadząc bezgraniczną rzeź niewinnych ludzi aż do bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy w maju 1945 roku.
Na Westerplatte walczyli żołnierze WP pochodzący z naszej gminy – strzelcy Franciszek Łojek z Grabowicy i Roman Kucemba z Komorowa, którzy powołani do wojska służyli w 4 pułku piechoty w Kielcach i w składzie 2 Dywizji Piechoty Legionów 5 kwietnie 1939 roku przerzuceni zostali do obsady tej placówki. Razem z nimi powołany został do jednostki w Kielcach Stanisław Zając z Orzelca i ta trójka stanęła do boju 1 września. Szczęśliwie mimo ran przeżyli i po kapitulacji zostali zabrani do obozu jenieckiego.
Po wojnie Łojek i Kucemba już nie wrócili do kraju, poprzez aliancki obóz emigracyjny przedostali się do Kanady i tu spędzili swoje dorosłe, cywilne życie. Roman Kucemba zmarł na obczyźnie i tam w Kanadzie jest pochowany.
Franciszek Łojek dwukrotnie odwiedził rodzinny kraj w roku 1975 i 1979. W roku 1997 przyjechał wraz córką Danutą do Polski do Gdańska na uroczystości rocznicowe wybuchu II Wojny Światowej i po raz pierwszy od 1939 roku wszedł na teren walk westerplatczyków. Po nich przyjechał do rodzinnych progów do Grabowicy gdzie niespodziewanie zmarł.
Został pochowany 10 września na cmentarzu w Zborówku z asystą wojskową jednostki Wojska Polskiego z Tarnowskich Gór, która stacjonowała na terenie naszej gminy likwidując skutki wielkiej powodzi, jaka w tym roku dotknęła ten teren.
Na cmentarzu pochowany jest też drugi z żołnierzy września, bohaterów z Westerplatte strzelec Stanisław Zając (zmarł w roku 1994). W tym miejscu trzeba podkreślić zaangażowanie rodziny Zająców, która każdego roku stawia się na uroczystość. Są zawsze najmłodszy syn ś.p. Stanisława Zająca, wnuk z rodziną – tu z prawnukiem, który nosi imię Stanisław na cześć pradziadka.
Do czasu funkcjonowania szkoły w Zborówku grobami westerplatczyków opiekowali się także uczniowie. Po jej likwidacji groby żołnierzy dzięki staraniom rodzin przypominały o ich wiekopomnym wkładzie w historię Polski i tylko sporadycznie pochylali się nad nimi miejscowi strażacy z OSP i delegacje z zewnątrz.
Sukcesywnie uroczystość w kolejne rocznice wybuchu II Wojny światowej wprowadzona została do gminnego kalendarza stając się trwałym elementem jej historii. Biorą w niej udział delegacje uczniów ze sztandarami szkół, władze gminy także ze sztandarem gminy, delegacja Instytutu Pamięci Narodowej z oddziału w Krakowie, delegacje Ochotniczej Straży Pożarnej tu głównie OSP Zborówek, przedstawiciele Wojska Polskiego (wcześniej z WKU a obecnie WCR Busko-Zdrój), rodziny westerplatczyków, mieszkańcy gminy.
W tym roku w gronie oddających pokłon żołnierzom września 1939 byli wicewojewoda świętokrzyski Michał Skotnicki, poseł na sejm RP Lucjan Pietrzczyk, st. sierż. Grzegorz Litwiński (WCR Busko), delegacja IPN.
Gospodarzem uroczystości był burmistrz Miasta i Gminy Pacanów Krzysztof Eliasz. Modlitwę w intencji pochowanych na tym cmentarzu żołnierzy września 39 i ofiar II Wojny Swiatowej odmówił ks.prefekt z parafii Pacanów Stanisław Kostucha.
Tekst i zdjęcia: Robert Gwóźdź
